Barbara Nawolska

Instytut Pedagogiki, UKEN Kraków

Pomiędzy konkretem a abstrakcją, czyli o dobrym i złym ilustrowaniu pojęć matematycznych w edukacji wczesnoszkolnej

W kształtowaniu pojęć matematycznych, na etapie wczesnoszkolnym, obok czynności praktycznych i ich symbolicznego zapisu, wykorzystywane są różnorodne ilustracje, które mają tworzyć pomost między konkretem a abstrakcją. Takie ilustracje mają pomagać uczniom w zrozumieniu pojęć i ułatwiać rozwiązywanie zadań. By ilustracja spełniała swoją rolę powinna dobrze oddawać sens pojęcia i dobrze odzwierciedlać czynności wcześniej wykonane przez dziecko, powinna być adekwatna do sytuacji, którą prezentuje. Jednakże, nie każda ilustracja zamieszczona w podręczniku jest faktycznie wsparciem w rozumieniu pojęcia, a nawet zdarza się, że zamiast pomagać, wręcz utrudnia jego pojmowanie. W referacie zaprezentowane zostaną dobre i złe przykłady ilustrowania podstawowych pojęć matematycznych kształtowanych w klasach 1-3 szkoły podstawowej.

 

Joanna Świercz

Uniwersytet Opolski, Stowarzyszenie Nauczycieli Matematyki

Od konkretu do abstrakcji – budowanie pojęć matematycznych w klasie IV między działaniem a symbolem

W edukacji matematycznej uczniów klas czwartych szkoły podstawowej następuje wyraźne przejście od myślenia konkretno-obrazowego do operowania pojęciami coraz bardziej abstrakcyjnymi, takimi jak ułamki czy podzielność liczb. Proces ten, zgodnie z koncepcją rozwoju poznawczego Jeana Piageta, wymaga stopniowego budowania pomostu między doświadczeniem działania na konkretach a symbolicznym zapisem matematycznym.

W nauczaniu matematyki już od klasy czwartej wprowadza się treści, które często wykraczają poza aktualne możliwości rozwojowe części uczniów, dlatego szczególnego znaczenia nabiera odpowiednie ilustrowanie pojęć, stosowanie modeli manipulacyjnych oraz różnorodnych reprezentacji graficznych. Dobrze dobrane środki dydaktyczne mogą wspierać rozumienie sensu pojęć matematycznych, natomiast zbyt szybkie przejście do poziomu formalnego bywa przyczyną trudności, a nawet utrwalania błędnych wyobrażeń.

W referacie uwaga zostanie skoncentrowana na sposobach pracy na konkrecie, które skutecznie prowadzą do budowania pojęć abstrakcyjnych w matematyce szkolnej. Zaprezentowane zostaną przykłady dobrych praktyk dydaktycznych w nauczaniu ułamków i podzielności liczb, ukazujące, w jaki sposób odpowiednio dobrane działania manipulacyjne oraz modele graficzne mogą wspierać przechodzenie od doświadczenia do zapisu symbolicznego. Proponowane rozwiązania mogą być z powodzeniem wykorzystywane również w pracy z uczniami ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi, wymagającymi dłuższego kontaktu z materiałem konkretnym oraz bardziej zróżnicowanych form prezentacji treści.

Celem wystąpienia jest ukazanie, w jaki sposób nauczyciel klasy czwartej może świadomie łączyć wymagania podstawy programowej z wiedzą o rozwoju dziecka, aby przejście od konkretu do abstrakcji było dla ucznia procesem bezpiecznym, zrozumiałym i efektywnym.

 

Małgorzata Zambrowska

Akademia Pedagogiki Specjalnej, Warszawa

Zadania tekstowe w klasie III – strategie uczniowskie w kontekście nowej podstawy programowej

 Zadania tekstowe odgrywają kluczową rolę w edukacji matematycznej w klasach I–III. Wymagają nie tylko sprawności rachunkowej, lecz przede wszystkim umiejętności przedstawienia informacji podanych w zadaniu w sposób umożliwiający jego rozwiązanie. W wystąpieniu zaprezentowane zostaną wyniki analizy uczniowskich rozwiązań zadań tekstowych, ze szczególnym uwzględnieniem stosowanych strategii (rysunek, modelowanie sytuacji, działanie intuicyjne, próby i błędy, schematyzacja). W drugiej części wykładu podjęta zostanie próba odpowiedzi na pytanie, czy założenia nowej podstawy programowej w edukacji wczesnoszkolnej mogą wpłynąć na zmianę metod pracy z zadaniami tekstowymi. Analiza zapisów dokumentu pokazuje, że w podstawie programowej, co widać zwłaszcza w dziale „Myślenie matematyczne”, położono duży nacisk na  metakognitywne umiejętności rozwiązywania zadań tekstowych. Wystąpienie będzie okazją do refleksji nad tym, czy nowe zapisy mają szansę stać się impulsem do autentycznej zmiany sposobu pracy z zadaniami tekstowymi, czy pozostaną jedynie deklaracją.

 

Marta Pytlak

Uniwersytet Rzeszowski

tba

 

Jacek Bylica

Uniwersytet Jagielloński

Gra w szachy jako transfer życiowy – ewaluacja nowego kursu akademickiego

Współcześnie szachy stanowią istotny element edukacji, ponieważ wiele przesłanek wskazuje na to, że gra w szachy rozwija zdolności matematyczne oraz kognitywne. Od kilkunastu lat w wielu krajach europejskich, w tym również w Polsce, edukacyjne projekty szachowe są realizowane w szkołach podstawowych. Nowy kurs akademicki „Edukacja przez szachy” w Instytucie Pedagogiki Uniwersytetu Jagiellońskiego w Krakowie przygotowuje uczestników do realizacji zajęć szachowych w obszarze edukacji przedszkolnej i wczesnoszkolnej. Studenci poznają historię szachów, teorię debiutów, zasady gry środkowej i końcowej. Co ważniejsze, gra w szachy jest traktowana jako narzędzie samopoznania. Chodzi o przenoszenie doświadczeń szachowych w obszar codziennego życia, które przez to może być lepiej/głębiej rozumiane. Kluczową rolę w tym procesie pełni autorefleksja. Z tego powodu główną metodą badawczą stosowaną w studium jest analiza studenckich autoetnografii, tworzonych w trakcie oraz po zakończeniu kursu. Uzyskane wyniki wskazują na istotny potencjał transferu doświadczenia szachowego w obszar codziennego życia, co pozwala sformułować ideę transferu życiowego.

Katarzyna Gan-Krzywoszyńska

Zakład Logiki i Metodologii Nauk, UAM

tba